Sprawcy chorób warzyw korzeniowych, cz. II

Sprawcy chorób warzyw korzeniowych, cz. II

Wszystkie nicienie pasożytnicze roślin są szkodnikami pierwotnymi, torującymi drogę innym mikropatogenom glebowym. Przyjrzyjmy się ich najważniejszym gatunkom.

Szpilecznik baldasznik

To pasożyt zewnętrzny korzeni pietruszki, selera i innych korzeniowych. Objawy uszkodzeń są widoczne na korzeniach w postaci ran oraz licznych korzeni bocznych. Zimuje czwarte stadium juwenilne w resztkach pożniwnych. Na wiosnę młode nicienie odszukują korzeń, rozpoczynają żerowanie i wkrótce osiągają dojrzałość płciową.

Szkodliwość szpilecznika potęguje współwystępowanie grzybów i bakterii (wtórnych organizmów chorobotwórczych oraz saprobiontycznych), tworzących kompleks chorobowy. W niektórych przypadkach obserwowano całkowite zniszczenie plantacji już na początku lata (czerwiec, lipiec).

Jedyną opłacalną metodą redukcji liczebności populacji szpilecznika w glebie jest stosowanie 3–4-letnich przerw w uprawie pietruszki lub selera i hodowla w tym czasie roślin rolniczych (np. zbóż).

Korzeniak szkodliwy

Korzeniaki są wielożerne. Występują powszechnie, tworząc najliczniejsze populacje na glebach lekkich i przewiewnych o odczynie obojętnym. Są nękającymi pasożytami pierwotnymi siewek i sadzonek w szkółkach i rozsadnikach, powodującymi kompleksy chorobowe. Korzeniaki pasożytują w tkance miękiszowej korzeni, powodując powstawanie ran, które stają się bramą dla grzybów oraz bakterii chorobotwórczych. Liście żółkną, czerwienieją i więdną, a chore rośliny wolniej rosną i często wypadają. Zjawisko to w literaturze ochrony roślin określa się jako „zmęczenie gleby”, charakteryzujące się słabym wzrostem i plonowaniem roślin, głównie wskutek monokultury i jednostronnej eksploatacji gleby.

Liczebność korzeniaków można zredukować o ponad 90%, uprawiając co najmniej przez cztery miesiące rośliny aksamitki (Tagetes erecta i T. patula).

Mątwik burakowy

Występuje powszechnie na terenie całego kraju. W Wielkopolsce stwierdzono obecność wszystkich stadiów rozwojowych na 47% pól buraka cukrowego oraz na 21% pól rzepaku ozimego. Na liście roślin żywicielskich figuruje ponad 200 roślin komosowatych, krzyżowych i kapustnych, a także niektóre gatunki goździkowatych, rdestowatych, szarłatowatych i portulakowatych. Dobrymi żywicielami są: burak (różne odmiany), rzepak, rzepik, rośliny kapustne (kapusta, kalafior, rzepa, brukiew i inne), szpinak, gorczyca biała (niektóre odmiany), rzeżucha, rabarbar i inne. Dobrze rozwija się na chwastach: komosa, łoboda, gorczyca polna, rzodkiew świrzepa, rdest plamisty, tasznik pospolity, pszonak drobnokwiatowy, tobołki polne, szczaw kędzierzawy, kąkol polny i wiele innych.

Mątwik burakowy niszczy system korzeniowy. Pierwszym sygnałem o jego występowaniu są różnej wielkości place więdnących roślin podczas przedłużającej się suszy. Z czasem widać opóźnienie przyrostu naci, liście zewnętrzne karłowacieją, żółkną i przedwcześnie zasychają. Liście środkowe zachowują barwę zieloną, są jednak mniejsze i liczebniejsze niż u roślin zdrowych. U młodych roślin, silnie opanowanych przez mątwika, korzenie są tak krótkie, cienkie lub całkowicie ich brakuje, że można je łatwo wyrwać z ziemi. U roślin starszych korzeń spichrzowy jest mały, a na nim wyrastają liczne, krótkie korzenie przybyszowe, tworzące charakterystyczne „brody”. Przy liczebności powyżej 400 żywych jaj i larw w przeliczeniu na 100 g gleby należy się spodziewać odczuwalnego obniżenia plonu globalnego, mniejszej zawartości cukru oraz niższej masy liści. Straty plonu buraków mogą sięgać 20–40%, w zależności od rodzaju gleby, warunków atmosferycznych i zagęszczenia populacji szkodnika.

Na glebach zamątwiczonych należy przerwać uprawę roślin żywicielskich na 4–5 lat, wprowadzając zboża i kukurydzę, motylkowate drobnonasienne, np. lucernę, a z warzyw – cebulę. Warunkiem powodzenia jest zwalczanie chwastów-żywicieli. Do mątwikobójczych odmian gorczycy białej należą: Barka, Concerta, Martigena, Maryna, Metex, Polska, Rota, Salvo i Sirola oraz rzodkwi oleistej: Adagio i Pegletta. Ich uprawa jako poplon ścierniskowy od sierpnia do końca października obniżyła liczebność mątwika o 40–60%, a w uprawie na nasiona o 70%. Odmiany gorczycy Nakielska i Borowska są dobrymi żywicielami i mogą kilkakrotne zwiększyć liczebność mątwika w glebie. Można je stosować jako rośliny pułapkowe, przeorane przed dojrzeniem samic.

Cysta nie chroni całkowicie jaj i larw przed wrogami naturalnymi. Spośród 16 gatunków glebowych grzybów pasożytniczych jaj do najbardziej efektywnych należą: Pochonia chlamydosporia oraz Paecilomyces lilacinus. Ich skuteczność zwiększało wprowadzenie słomy pożniwnej z jęczmienia jarego i mulczu z gorczycy. Spasożytowanie jaj mątwika burakowego w cystach sięgało 38%–70% w płodozmianie dwuletnim, a w płodozmianie trzyletnim – 30%–85%. W płodozmianie dwuletnim na polach nawożonych obornikiem spasożytowanych było 45% jaj, a w płodozmianie trzyletnim – 50%.

Dotychczas brak gotowych biopreparatów na bazie grzybów. Liczbę drapieżców i antagonistów nicieni zwiększa wprowadzenie nawozów organicznych, zwłaszcza obornika.

Podczas ugorowania ginie ok. 40–45% larw, pod warunkiem że nie znajdują żywicielskich chwastów albo samosiewów.

O autorze

Stefan Wolny

Stefan Wolny

Leśnik, nematolog, dr. n. rolniczych. Autor publikacji popularno naukowych i upowszechnieniowych oraz podręczników w zakresie integrowanej produkcji certyfikowanej, w tym integrowanej ochrony roślin.

Napisz komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.
Pola wymagane są oznaczone *

Skontaktuj się z autorem

Please wait...